Całkiem obszerna historia organizacji harcerek

Podobno początki zawsze są trudne, ale czy tym razem również tak było? Żeński ruch skautowy rozpoczął swoją działalność w 1910 r, kiedy to B-P zauważył potrzebę stworzenia dziewczęcej wersji tego, co już od trzech lat znane było chłopcom - alternatywnego sposobu wychowania i spędzania czasu młodych osób. Organizacja była prowadzona przez siostrę Badenn-Powella - Agnes. Tak powstały Girl Guides w wersji brytyjskiej, a amerykańskiej - Girl Scouts (po rozpowszechnieniu skautingu na cały świat, organizacja przyjęła nazwę World Association of Girl Guides and Girl Scouts). Żeńskim skautingiem zainteresowała się również Olave Badenn-Powell, żona B-P, która oprócz prężnego rozwijania i propagowania nowego ruchu, utworzyła w 1918 r Międzynarodową Radę Skautek, w skład której wchodziła Olga Małkowska.

No właśnie, a co w Polsce? W 1911 r. Andrzej Małkowski skonstruował rozkaz, na mocy którego powstały 4 drużyny, w tym drużyna żeńska - 3 Lwowska Drużyna Harcerek, na czele której stanęła Olga Drohonowska. Tym samym została ona również pierwszą naczelniczką harcerek. Podczas pierwszej wojny światowej harcerki z 3 LDH-ek porzuciły swoje codzienne zajęcia na rzecz Ojczyzny- były sanitariuszkami, angażowały się w konspirację, organizowały pomoc dla potrzebujących.

Połączenie wszystkich organizacji harcerskich działających na ziemiach polskich (30 tys. członków) nastąpiło w 1920 r - wtedy przyjęto statut, Prawo i Przyrzeczenie. Rok później zatwierdzono działanie Głównej Kwatery Żeńskiej, na czele której stała hm.Maria Wocalewska. Wtedy harcerstwo żeńskie rozpoczęło na dobre swoją działalność i zaczęło przybierać formę, którą znamy dzisiaj - stworzono program i główne metody pracy związku. W tym okresie funkcjonował również “Cisowy dworek” - centrum pracy instruktorek czy szkoła na Buczu, gdzie w 1932 zorganizowano Światową Konferencję Skautek, na którą przybyła sama Olave B-P.

Nadeszła druga wojna światowa, podczas której harcerki oczywiście nie schowały się w kąt, a wręcz przeciwnie - jak podczas pierwszej wojny światowej (choć w większym stopniu, i bardziej jako harcerki, a nie dziewczęta) zaangażowały się w konspirację. Były łączniczkami, kucharkami, sanitariuszkami, walczyły również z bronią w ręku. Działania te były wykonywane w ramach Pogotowia Harcerek, powołanego rok przed wojną (kiedy wiadome było, że do wojny na pewno dojdzie), a którego komendantką została hm. Józefina Łapińska.

Harcerstwo po wojnie przechodziło bardzo ciężkie chwile. I chociaż z jednej strony tworzyło się wiele nowych jednostek i ruch rósł w siłę, z drugiej strony był tłumiony, wręcz mordowany przez władze komunistyczne. Powodem było oczywiście zagrożenie dla idei socjalistycznych - w końcu harcerstwo opierało się na patriotyzmie i wartościach, których komuniści bali się niczym diabeł święconej wody. Zaczęto więc istną krucjatę przeciwko harcerstwu. Wierna ideom kadra została wyparta przez ludzi wiernych jedynie komunizmowi. W takiej sytuacji wiele środowisk zaczęło schodzić do podziemia. Niestety, nie dało to wiele, ponieważ ruchem mieli kierować ludzie nie mający o nim pojęcia. Sytuacja wymsknęła się spod kontroli władzy, i w 1950 r rozwiązano Związek Harcerstwa Polskiego. Zakazano noszenia munduru i krzyża harcerskiego.”W zamian” utworzono Organizację Harcerską Polski Ludowej, która służyła do zabijania w młodych ludziach moralności i systemu wartości, wychowująć pokolenie prawdziwych komunistów.Sytuacja polepszyła się nieco w pażdzierniku 56, było to związane z nadziejami jakie żywiła cała Polska. Po dwóch latach wszystko zaczęło jednak wracać do swojej poprzedniej postaci - ruchu całkowicie podporządkowanemu PZPR.

W 1980 roku, podobnie jak w innych sferach życia w Rzeczypospolitej, nastąpił przełom również  w harcerstwie. Powołano Kręgi Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego, które rozwiązano z powodu stanu wojennego.

W 1988r. działało wiele małych organizacji harcerskich, które odizolowały się od głównego Związku Harcerstwa Polskiego. Wystosowano nawet list otwarty do społeczeństwa, podpisany przez przewodniczących ok. 80 organizacji harcerskich, traktujący o niepokojącej sytuacji w ZHP. Ostatecznie, w 1989 r. powstał Związek Harcerstwa Rzeczpospolitej całkowicie niezależny od władz. W tym samym roku od komunistycznego ZHP odłączyło się ZHP 1918, które w 1992 roku włączyło się w ZHR.

Zaczęto odbudowywać program i struktury, a podstawą dla  ruchu żeńskiego stały się wskazówki hm. Zofii Florczak, ostatniej przedwojennej naczelniczki, które stosujemy do dzisiaj. 

Artykół napisła drusia przyboczna Wiktoria Wojtczak

KIHAM

          Kręgi Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego zaczęły powstawać jesienią 1980 roku. W dniach 25-26.X.1980 w Warszawie odbyło się spotkanie instruktorów z różnych środowisk, na którym utworzono Porozumienie Instr. Harc. im. A. Małkowskiego, przekształcone w miesiąc później w Porozumienie KIHAM. Zasady Porozumienia zostały zatwierdzone przez Radę Naczelną ZHP 19.VI.1981 r. W skład porozumienia weszło 28 kręgów a przewodniczącym trzyosobowego prezydium został hm. Stanisław Czopowicz. Celem ruchu była odnowa moralna harcerstwa, łączenie wysiłków zmierzających do wychowania przez osobisty przykład instruktora, przywrócenie właściwego miejsca metodyce harcerskiej, pogłębienie wiedzy instruktorskiej i kształtowanie charakterów instruktorów przez ich pracę nad sobą, wyrabianie tolerancji światopoglądowej, kultywowanie tradycji harcerskich. Jednym z warunków przynależenia do kręgów było prowadzenie bezpośredniej pracy z młodzieżą. Działania KIHAM, m.in. wydanie zalecenia o stosowaniu innej niż statutowa roty Przyrzeczenia Harcerskiego, spowodowały ostry konflikt między władzami ZHP a Ruchem. W wyniku działań Rady Naczelnej ZHP dążących do zdelegalizowania Ruchu wiele Kręgów podjęło decyzję o samorozwiązaniu lub wystąpieniu z ZHP i utworzeniu niezależnych ruchów harcerskich. Wielu instruktorów z KIHAMu przyczyniło się do powstania Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej w 1989 roku. Pierwszym przewodniczącym został hm. Tomasz Strzembosz.

Szare Szeregi

Szare Szeregi - kryptonim Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP) w okresie II wojny światowej. Celem Sz.Sz. była kontynuacja podstawowych założeń wychowania harcerskiego: kształtowanie moralnej, obywatelskiej, patriotycznej i społecznej postawy młodzieży oraz rozwiązanie pełnej osobowości przez aktywne uczestnictwo w życiu społeczeństwa i narodu. Wojna i okupacja stworzyły sytuację szczególnego zagrożenia wszelkich wartości ludzkich. Podstawowe założenie metody harcerskiej - wychowanie przez działanie - w okresie wojny i okupacji było realizowane przez udział młodzieży w toczącej się walce, tj. w biernym i czynnym oporze przeciw okupantowi, w różnorodnych formach działalności, w tym przez udział najstarszej młodzieży w walce zbrojnej. Wstępując do Sz.Sz. młodzież składała podwójne ślubowanie.

II Wojna Światowa

Zdobyte doświadczenie wychowawcze i organizacyjne oraz duży zespół bezinteresownych, doświadczonych instruktorów wykorzystano także do działania podczas II wojny światowej.
Już w czasie mobilizacji harcerze roznosili wezwania, rozklejali obwieszczenia, pomagali w budowie schronów i umocnień. Harcerki organizowały patrole sanitarne, punkty opatrunkowe, ośrodki opieki nad uchodźcami i dziećmi. W czasie działań wojennych harcerze walczyli przeciw regularnym oddziałom niemieckim, kierowali ruchem, wskazując drogę wojsku polskiemu, podprowadzali polskie patrole pod obsadzane przez hitlerowców punkty. Po klęsce wrześniowej harcerze kontynuowali walkę w konspiracji, przyjmując nazwę Szarych Szeregów, które ściśle współpracowały z AK i Delegaturą Rządu RP na kraj. Organizowali akcje małego sabotażu i dywersji. Harcerki prowadziły działalność sanitarną i łącznościową.
Grupy Szturmowe Szarych Szeregów (GS), przeznaczone do wielkiej dywersji i partyzantki oddziały w okresie konspiracji i walki jawnej, działające w ścisłym związku z terenowymi dowódcami Armii Krajowej (AK), ale wykonujące akcje samodzielnie lub przy współudziale innych oddziałów AK.
Największe osiągnięcia w akcjach miały GS Chorągwi Warszawskiej. W sierpniu 1943 została utworzona kompania dywersyjna do walki z gestapo; nosiła kryptonim "Agat", później "Pegaz". Wykonała wiele akcji odwetowych. Wiosną 1944 z kompanii "Pegaz" (rozbudowanej do stanu 560 żołnierzy) utworzono batalion Parasol
We wrześniu 1943 utworzono batalion nazwany pseudonimem T. Zawadzkiego - "Zośka". Batalion wsławił się wieloma głośnymi akcjami. Pierwsza akcja o bardzo dużym znaczeniu została wykonana przez warszawskie GS (OS "Jerzy") jeszcze przed utworzeniem batalionu - 26. III.1943 na ul. Długiej pod Arsenałem (odbicie z transportu gestapo 25 więźniów, w tym J. Bytnara "Rudego"). "Zośka" powtórzył ten sukces dwukrotnie, odbijając więźniów na stacji pod Celestynowem pod Warszawą i w szpitalu Jana Bożego na ul. Bonifraterskiej w Warszawie. W powstaniu warszawskim bataliony "Zośka" i "Parasol" weszły w skład zgrupowania "Radosław". Jako doborowe oddziały Kedywu walczyły na najtrudniejszych pozycjach na Woli, Starym Mieście i Czerniakowie. Poniosły ogromne straty.

Ruch Harcerski W Polsce

Ruch harcerski w Polsce utworzono w oparciu o organizacje skautowskie. Idea skautowska bardzo szybko dotarła również na ziemie polskie i zwróciła uwagę działaczy "Zarzewia" - młodzieżowej organizacji, przygotowującej swoich członków do walki o niepodległość (Polska, jak wiemy, była wtedy pod zaborami). 
Jednym z działaczy "Zarzewia"  był Andrzej Małkowski, który stał się gorącym entuzjastą skautingu i propagował go wśród młodzieży polskiej. Andrzej Małkowski był także członkiem najstarszego towarzystwa  gimnastycznego "Sokół", którego oddziały istniały we wszystkich zaborach. Poparcie towarzystwa pozwoliło zorganizować kursy instruktorskie, których uczestnicy chłonęli  informacje o wycieczkach, biwakach, szyfrach, podchodach, grach (które w niedługim czasie nazwano harcami), ale jednocześnie uczyli się o konieczności pracy nad sobą i pracy dla ojczyzny. Był również członkiem Stowarzyszenia "Eleusis" propagującego poczwórną wstrzemięźliwość - od alkoholu, tytoniu, kart i rozpusty. To właśnie tej organizacji zawdzięczamy 10. punkt Prawa Harcerskiego, ewenement na skalę światową oraz patriotyczno-narodowy charakter harcerstwa. Komenda skautowa powstała we Lwowie.
Na zjeździe w Lublinie utworzono ogólnopolski Związek Harcerstwa Polskiego, który przyjął za swoje znaki krzyż i lilijkę z literami ONC ( "Ojczyzna, nauka, cnota"). Do dziś znaki te obowiązują w harcerstwie.